Δεν πρόκειται για μια τεχνική λεπτομέρεια της διοίκησης. Πρόκειται για τον τρόπο με τον οποίο προστατεύεται — ή δεν προστατεύεται — ένας από τους σημαντικότερους φυσικούς θησαυρούς της χώρας και της Μεσογείου: το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία που υπάρχουν αναρτημένα στη «Διαύγεια», τα τελευταία τρία χρόνια η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων δεν έχει επιβάλει ούτε μία διοικητική κύρωση για περιβαλλοντικές παραβάσεις του ν. 1650/1986 στο νησί της Ζακύνθου. Συγχρόνως, ακόμη και σε υποθέσεις ποινικών καταδικαστικών αποφάσεων για περιβαλλοντικές παραβάσεις, αντί να ενισχυθεί η προστασία του περιβάλλοντος, καταγράφηκαν εξελίξεις που αποδυνάμωσαν τις κυρώσεις και έστειλαν το αντίθετο μήνυμα από αυτό που επιβάλλει η περιβαλλοντική νομοθεσία.
Οι εξελίξεις αυτές εγείρουν ζήτημα εμπιστοσύνης στους θεσμούς, για το κατά πόσο μπορεί να προστατευτεί επαρκώς μια περιοχή μοναδικής οικολογικής σημασίας.
Από την ίδρυσή του το 1999, το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προστατευόμενες περιοχές της χώρας και της Μεσογείου. Ωστόσο, η εφαρμογή των μέτρων προστασίας του εξακολουθεί να δοκιμάζεται από επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Οι αδυναμίες αυτές έχουν αναδειχθεί επανειλημμένα, ενώ στο παρελθόν έχουν οδηγήσει ακόμη και σε καταδίκες της Ελλάδας από τα ευρωπαϊκά δικαστήρια.
Από πρόστιμο 200.000 ευρώ στην… επιστροφή χρημάτων
Χαρακτηριστική είναι η υπόθεση εκτεταμένων χωματουργικών εργασιών και αποψιλώσεων που πραγματοποιήθηκαν το 2015 και το 2016 σε προστατευόμενη περιοχή του Πάρκου. Οι παρεμβάσεις αυτές προκάλεσαν σοβαρή περιβαλλοντική υποβάθμιση, αλλοιώνοντας το φυσικό τοπίο, καταστρέφοντας κρίσιμα φυσικά χαρακτηριστικά της περιοχής και επηρεάζοντας προστατευόμενους οικοτόπους.
Για την υπόθεση αυτή επιβλήθηκε το 2018 διοικητικό πρόστιμο ύψους 200.000 ευρώ. Το 2022 το πρόστιμο μειώθηκε στις 10.000 ευρώ και στη συνέχεια μηδενίστηκε με απόφαση διοικητικού πρωτοδικείου.
Όλα αυτά την ίδια στιγμή που ο υπεύθυνος των εργασιών είχε ήδη καταδικαστεί αμετάκλητα από τα ποινικά δικαστήρια για την περιβαλλοντική υποβάθμιση που προκλήθηκε, καθώς και για τη διάνοιξη δρόμου χωρίς την απαιτούμενη έγκριση του αρμόδιου φορέα διαχείρισης.
Πρόσφατα, η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων προχώρησε στην επιστροφή του ποσού που είχε εισπραχθεί από το πρόστιμο ως «αχρεωστήτως καταβληθέν», ενώ παράλληλα δεν αξιοποίησε τα διαθέσιμα ένδικα μέσα προκειμένου να υπερασπιστεί τη διοικητική κύρωση που η ίδια είχε επιβάλει. Ως αποτέλεσμα, η υπόθεση οδηγήθηκε χωρίς ουσιαστική θεσμική υποστήριξη εκ μέρους της διοίκησης προς την πλήρη ακύρωση του προστίμου.
Πρόσφατα απορρίφθηκε και η προσφυγή που είχαν ασκήσει οι περιβαλλοντικές οργανώσεις κατά της απόφασης που μείωσε το πρόστιμο. Η κατάληξη αυτή δεν μπορεί να εξεταστεί ανεξάρτητα από τους χειρισμούς της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων, η οποία επέλεξε να μην υποστηρίξει με τα διαθέσιμα ένδικα μέσα την αρχική απόφαση επιβολής του προστίμου και να μην υπερασπιστεί μέχρι τέλους τη νομιμότητα της διοικητικής κύρωσης.
Το αποτέλεσμα είναι ήδη γνωστό και ιδιαιτέρως ανησυχητικό: μια υπόθεση σοβαρής περιβαλλοντικής υποβάθμισης στην προστατευόμενη περιοχή του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου, για την οποία υπήρξε αμετάκλητη ποινική καταδίκη και νέα ποινική καταδίκη σε δεύτερο βαθμό, καταλήγει χωρίς καμία διοικητική κύρωση.
Η αλληλουχία των γεγονότων είναι δηλωτική της ανησυχητικής κατάστασης: ένα πρόστιμο 200.000 ευρώ μειώθηκε στις 10.000 ευρώ, στη συνέχεια μηδενίστηκε, τα χρήματα επεστράφησαν στον παραβάτη. Η στάση της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων, η οποία δεν αξιοποίησε τα διαθέσιμα ένδικα μέσα για να υπερασπιστεί την κύρωση που είχε επιβάλει, υπήρξε καθοριστικός παράγοντας αυτής της πορείας.
Εύλογα εγείρονται μια σειρά από ερωτήματα ως προς τη βούληση και τις ενέργειες της διοίκησης. Γιατί η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων δεν υπερασπίστηκε μέχρι τέλους τις κυρώσεις που η ίδια είχε επιβάλει; Γιατί δεν έχει επιβληθεί ούτε μία διοικητική κύρωση για περιβαλλοντικές παραβάσεις του ν. 1650/1986 στη Ζάκυνθο τα τελευταία τρία χρόνια; Και τι μήνυμα στέλνει αυτό σε όσους σκέφτονται να παραβιάσουν το νόμο;
Μαραθωνήσι: Οικοδομικές εργασίες στην καρδιά του Πάρκου
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η έναρξη οικοδομικών εργασιών στις αρχές του 2025 στο Μαραθωνήσι, στην καρδιά του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου, σε περιοχή όπου το ισχύον καθεστώς προστασίας απαγορεύει την ανέγερση κτισμάτων.
Η υπόθεση αναδείχθηκε χάρη στις παρεμβάσεις και τις ενέργειες περιβαλλοντικών οργανώσεων (ΑΡΧΕΛΩΝ, MEDASSET – Μεσογειακός Σύνδεσμος για τη Σωτηρία των Θαλάσσιων Χελωνών, και WWF Ελλάς). Μόνο μετά από αυτές τις παρεμβάσεις ενεργοποιήθηκαν οι αρμόδιοι δημόσιοι φορείς και ξεκίνησαν οι σχετικές διαδικασίες ελέγχου, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα της προληπτικής εποπτείας και του ελέγχου σε μια τόσο ευαίσθητη προστατευόμενη περιοχή.
Επιπλέον, από τα διαθέσιμα στοιχεία δεν προκύπτει ότι ζητήθηκε επισήμως η προβλεπόμενη γνωμοδότηση του αρμόδιου φορέα διαχείρισης κατά τη διαδικασία αδειοδότησης. Παρατηρούμε πως ακόμη και σε περιπτώσεις όπου η νομοθεσία είναι σαφής, η εφαρμογή της παραμένει αβέβαιη.
Οι νόμοι χωρίς εφαρμογή δεν προστατεύουν
Η προστασία του περιβάλλοντος δεν εξασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση νόμων και θεσμικών πλαισίων. Χρειάζεται έλεγχος, λογοδοσία και κανόνες που εφαρμόζονται στην πράξη. Όταν οι παραβάσεις δεν συνοδεύονται από πραγματικές συνέπειες, υπονομεύεται η αξιοπιστία ολόκληρου του συστήματος προστασίας.
Όταν όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περιοχή μοναδικής οικολογικής αξίας, όπως αυτή του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου, το ζήτημα μάς αφορά όλους ως πολίτες και ως θεματοφύλακες ενός φυσικού κεφαλαίου που πρέπει να προστατευτεί για τις επόμενες γενιές. Η προστασία του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου δεν μπορεί να μένει στα χαρτιά. Διαφορετικά οδεύουμε σε μια επικίνδυνη ατραπό, όπου ακόμα και στις προστατευόμενες περιοχές, η περιβαλλοντική νομοθεσία μπορεί χωρίς τις νόμιμες συνέπειες να παρακάμπτεται.
Καλούμε την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων και τις αρμόδιες υπηρεσίες να δώσουν απαντήσεις και να διασφαλίσουν ότι η περιβαλλοντική νομοθεσία εφαρμόζεται στην πράξη και με διαφάνεια.